محمد حسين بن مهدى فراهانى
64
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
شيخ است وفات يافته . و در آن قريه شيعيان بودند ، مدفون نموده و قبرش را محفوظ داشتند . و مقبره در مسجدى است از بناهاى قديم و اطراف آن مسجد مقابر اهالى بادكوبه است . آب و هوا و اين شهر بسيار كم آب و كم درخت است . به همه جهت سه چشمه دارد . و در ميان شهر از [ طرف ] دولت سه چهار آبانبار ساخته و سقاها [ ى ] پياده و سواره ، از اين آبانبارها به خانههاى شهر آب مىبرند و پول آب مىگيرند ، و آبش هم چندان خوشگوار نيست . و در اغلب خانهها چاه آب هست اما خيلى ريسمان مىخورد و آبش شور و تلخ است و نمىتوان آشاميد . و درخت آن هم منحصر به سه باغچهء محقر دولتى است كه محل گشت عمومى است . و اين درختها هم جنگلى و از بىآبى پژمرده شدهاند . و در پاره [ اى ] از خانهها گلهاى مختصر از قبيل شمعدانى و عطر و شببو يافت مىشود . و هواى آن به جهت اتصال به دريا رطوبت دارد و نمىتوان در زير هوا خوابيد . اما زمين آن به علت مجاورت نفت ، خشكست و هيچ رطوبت ندارد . و عجب آنست كه مردم بادكوبه با اين آب و هوا در نهايت فربهى و سرخى و سفيدى هستند و بنيههاى قوى دارند . و از رسوم اهالى است كه شبانه روز يك دفعه غذا مىخورند . غذاى معينشان منحصر به نهار است ، شب شام نمىخورند و غالب شب را بيدارند و دور هم نشستهاند . چاههاى نفت در اطراف شهر تا قريهء بالاخانه كه دو فرسخى شهر است ، چاههاى نفت بسيار است كه پاره [ اى ] متعلق به دولت و بيشتر ملكى رعيت است . و عمده تجارتى كه الان در بادكوبه است تجارت نفت است كه به ايران و فرنگستان و روم مىرود . و بسيارى از مردم سالها است كه به جهت خود چاه كنده و كار مىكنند و هنوز به نفت نرسيده و مبالغ خطير در سر اين كار متضرر شدهاند . و غالب چاههاى آن هشتاد ذرع كنده مىشود تا به نفت برسد . بعد از آنكه به وصول نفت رسيد در نزديكى آن چاه نهرها و حوضها درست مى - نمايند كه همينكه به نفت رسيد يك دفعه جوشيده و از آن چاه بالا مىآيد ، و در آن نهرها افتاده به آن حوضها مىرود . و از آن حوضها بيرون آورده در كارخانهها پخته و تصفيه مىنمايند و بعد از تلطيف و تصفيه ، ثلث آن جوهر نفت شده كه به جهت سوزانيدن است ، و حمل به ولايات مىشود و دو ثلث ديگر را كه درد آنست در همانجا در واپورات و كار [ خان ] جات عوض زغالسنگ مىسوزانند . و